Signaleren kun je leren! Herken de logopediebehoefte bij basisschoolkinderen

Door bezuinigingen bij GGD’s is in veel gemeenten preventieve logopedie geheel of gedeeltelijk wegbezuinigd. Waar jonge kinderen voorheen voorschools en in groep 2 preventief door een logopedist werden gescreend, is het signaleren van de logopediebehoefte bij kinderen inmiddels de taak van de leerkracht. Maar hoe pak je dat aan? Hoe signaleer je als leerkracht of bijvoorbeeld pedagogisch medewerker die logopediebehoefte?

Signaleren op het juiste moment

In het verleden bleek uit onderzoek (Van der Ploeg, Lanting & Verkerk, 2005) dat het percentage niet-pluis-kinderen tijdens de vijfjarigen-screening tussen de 37 en 55% lag. Voor het signaleren van problemen in de taalontwikkeling is een screening op vijfjarige leeftijd laat: Kleberg en Van Stam (2008) geven aan dat dit eigenlijk alleen gunstig is voor signalering van fonetische spraakproblemen zoals slissen en problemen in de leesvoorwaarden/auditieve verwerking. 

Bij Mooi Logopedie helpen wij onderwijsprofessionals om tijdig de logopediebehoeften van basisschoolkinderen te herkennen. Dat doen we onder andere met het webinar Signaleren kun je leren: herken de logopediebehoefte bij basisschoolkinderen. Daarin vertellen we aan de hand van een signaleringslijst waar je als professional op let om te bepalen of een kind een logopediebehoefte heeft. De lijst is ook zonder het webinar te volgen gratis beschikbaar en te downloaden vanaf de website van Mooi Logopedie.

Taal bepalend voor gedrag

Een beperkte woordenschat gaat gepaard met gedragsproblemen en sociale en emotionele moeilijkheden, blijkt uit onderzoek door Hartas in 2010. Daarnaast hebben Van Daal, Verhoeven en van Balkom in 2007 onderzoek gedaan naar de samenhang tussen de vijf verschillende taaldomeinen en gedragsproblemen. Aan het onderzoek hebben vijfjarige kinderen met een taalontwikkelingsstoornis (TOS*) meegedaan. De resultaten lieten zien dat 40 procent van de proefpersonen gedragsproblemen vertoonden.

De meest voorkomende gedragsproblemen waren agressiviteit en sociale isolatie. Problemen op fonologisch niveau (betekenisonderscheidende klanken, zinsmelodie en klemtonen) zorgden voor de meeste gedragsproblemen, in vergelijking met de andere vier taalniveaus. Bij kinderen die moeite hadden met semantiek (betekenisrelaties) werden vooral problemen geconstateerd die door het kind zelf als storend worden ervaren, zoals somberheid en angstigheid (Horeweg, 2015).

*TOS: Taal Ontwikkelings Stoornis. Om te mogen spreken van een taalstoornis moet het taalbegrip van het kind minstens zes maanden achterlopen en de taalproductie minstens twaalf maanden (Stark & Tallal, 1981). In iedere klas van 30 kinderen zitten twee kinderen met een TOS, zo blijkt uit onderzoek (Tomblin e.a., 1997).

Logopedie als oplossing voor taal- én gedragsproblemen?

Het mag duidelijk zijn dat  taalproblematiek van invloed is op het gedrag van kinderen. Het goede nieuws is: het werkt ook andersom. Kinderen met goede taalvaardigheden zijn zelfverzekerder en hebben meer kansen in het leven. Doordat o.a. meer goed gaat in de sociale interactie met andere kinderen en op school, stijgt het zelfvertrouwen. Dat wordt natuurlijk niet alleen veroorzaakt door sociale interactie, maar ook door kleine succeservaringen: 

  • Doordat de lesstof beter wordt begrepen
  • Doordat leesvoorwaarden en technisch/begrijpend lezen beter ontwikkelen
  • Doordat redactiesommen beter begrepen worden
  • Door vragen te kunnen of durven stellen als iets onduidelijk is
  • Door verbaal een grens aan te geven
  • Door emoties onder woorden te brengen
  • Etc.

Uit onderzoek komt naar voor dat volwassenen met een TOS vaker werkloos zijn, meer psychiatrische problemen hebben en minder liefdesrelaties en vrienden (Clegg e.a., 2005).

De taal-/spraakontwikkeling staat centraal in de ontwikkeling van een kind. Het is het medium voor socialiteit en gedragsontwikkeling.

Is logopedie daarmee een oplossing voor gedragsproblemen? Dat durf ik zonder nader onderzoek niet zomaar te stellen. Wat ik wel zeker weet is dat een positieve ontwikkeling van de taal een gunstige invloed heeft op het leven van mensen. 

Het gaat me dan ook aan het hart dat veel professionals en opvoeders logopedie nog niet hebben ontdekt of simpelweg niet weten wat logopedie voor hen kan betekenen. Daarom richten wij ons tot onderwijsprofessionals en leren we ze de logopediebehoefte van basisschoolkinderen te signaleren. 

Meer weten? Volg ons gratis webinar, download de gratis Signaleringslijst of neem contact op voor meer over dit onderwerp.